Η συμμόρφωση της Δημόσιας Διοίκησης με τις δικαστικές αποφάσεις αποτελεί θεμελιώδη αρχή του Κράτους Δικαίου και βασική προϋπόθεση για τη διασφάλιση της νομιμότητας, η οποία θα πρέπει να διέπει την δράση της Διοίκησης.
Το Άρθρο 146 του Κυπριακού Συντάγματος καθορίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Διοίκηση οφείλει να ενεργεί όταν μια πράξη της ακυρώνεται με δικαστική απόφαση. Η υποχρέωση αυτή δεν περιορίζεται μόνο στην αποδοχή της ακύρωσης, αλλά επεκτείνεται και στην αποκατάσταση της νομιμότητας και στην διασφάλιση ότι δεν θα επαναληφθεί η ίδια παράνομη συμπεριφορά.
Ακυρωτική Απόφαση και τα Νομικά της Αποτελέσματα
Όταν το δικαστήριο ακυρώνει μια απόφαση της Διοίκησης έπειτα από Προσφυγή δυνάμει του Άρθρου 146 του Συντάγματος, το αποτέλεσμα είναι η πλήρης και αναδρομική εξάλειψη της ακυρωθείσας πράξης ως αυτή να μην εκδόθηκε ποτέ.
Το αποτέλεσμα αυτό είναι γενικής ισχύος (erga omnes), και ισχύει για όλους όχι μόνο τους διαδίκους (Inter partes).
Η ακυρωτική απόφαση συνοδεύεται από το δεδικασμένο, το οποίο διακρίνεται σε τυπικό και ουσιαστικό. Το ακυρωτικό δεδικασμένο, ως δεδικασμένο δεν ισχύει απέναντι σε τρίτους που δεν ταυτίζονται νομικά με τους διαδίκους (res interios allios judicata), ούτε για ζητήματα που δεν είναι διοικητικής φύσης αλλά άλλης φύσεως (πχ αστικής, ποινικής, κλπ) και που τυχόν κρίθηκαν παρεμπιπτόντως, ούτε που απέρρεαν από απόφαση, η οποία δεν έχει δικαιοδοτικό χαρακτήρα (ή που δεν είναι οριστική.
Το τυπικό δεδικασμένο σημαίνει ότι η απόφαση είναι τελεσίδικη και δεν μπορεί να επανεξεταστεί ή να προσβληθεί με τακτικά ένδικα μέσα. Επομένως είναι στοιχείο, το οποίο συνίσταται στην εξάντληση της διαδικασίας.
Το ουσιαστικό δεδικασμένο δεσμεύει τόσο τα διοικητικά όργανα όσο και τα δικαστήρια (βλ. Υπόθεση Αρ. 916/2017, ΑΒΡΑΑΜ ν. ΑΡΧΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΚΥΠΡΟΥ, απόφαση ημερομηνίας 15.04.2020), αποτρέποντας την εκ νέου κρίση του ίδιου ζητήματος με βάση τα ίδια νομικά και πραγματικά δεδομένα (βλ. Αναθεωρητική Έφεση 107/2011 ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΟΥΛΛΑΣ ΠΕΤΡΟΥ, απόφαση ημερομηνίας 30.06.2016). Το ουσιαστικό δεδικασμένο ανάγεται στην δεσμευτικότητα της απόφασης ως προς τα κριθέντα ζητήματα, υπό την έννοια ότι η σχέση στην οποία αναφέρεται, ρυθμίστηκε κατά τρόπο τελειωτικό. Με το δεδικασμένο δεν πρέπει να συγχέεται το τεκμήριο νομιμότητας , με το οποίο είναι εξοπλισμένες οι διοικητικές πράξεις.
Υποχρέωση Συμμόρφωσης της Διοίκησης
Η συμμόρφωση της Διοίκησης με τις ακυρωτικές αποφάσεις μπορεί να έχει δύο μορφές: την αποθετική και τη θετική συμμόρφωση (Βλ. “Η συμμόρφωση της Διοίκησης προς τις ακυρωτικές δικαστικές αποφάσεις”, Δρ. Κώστας Παρασκευά, Εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη, 2021, σελίδες 75 – 122).
1. Αποθετική συμμόρφωση σημαίνει ότι η ακυρωθείσα πράξη παύει να ισχύει και να παράγει έννομα αποτελέσματα. Επιπλέον, η Διοίκηση δεν μπορεί να εκδώσει νέα πράξη με το ίδιο ακριβώς περιεχόμενο αν αυτή περιέχει το ίδιο νομικό ελάττωμα που οδήγησε στην ακύρωσή της. Ωστόσο, μπορεί να εκδώσει νέα απόφαση, αρκεί να έχει διορθώσει τα σφάλματα που επισημάνθηκαν από το δικαστήριο.
2. Θετική συμμόρφωση σημαίνει ότι η Διοίκηση πρέπει να πραγματοποιήσει όλες τις ενέργειες που χρειάζεται ούτως ώστε να επανέλθει η πραγματική και νομική κατάσταση που θα υπήρχε εάν δεν μεσολαβούσε η πράξη που ακυρώθηκε.
Συνέπειες Μη Συμμόρφωσης
Σε περίπτωση που η Διοίκηση είτε ρητά είτε σιωπηρά δεν συμμορφώνεται με μια ακυρωτική απόφαση, βάσει του Άρθρου 146.6 του Κυπριακού Συντάγματος, έπειτα από μια ακυρωτική απόφαση, παρέχεται το δικαίωμα στον διοικούμενο που υπέστη ζημία και η αξίωση του δεν έχει ικανοποιηθεί από τη Διοίκηση, να αξιώσει αποζημίωση ή άλλη
θεραπεία από το αρμόδιο όργανο, αρχή ή πρόσωπο μέσω της δικαστικής οδούς (Βλ. Iωσηφίδης Xρίστος ν. Δημοκρατίας (1998) 3 ΑΑΔ 490).
Για να μπορέσει η μη συμμόρφωση να οδηγήσει σε αξιώσεις αποζημίωσης δεν αρκεί απλά η ακύρωση της πράξης αλλά θα πρέπει αφενός η Διοίκηση να αρνείται ή παραλείπει να συμμορφωθεί με την ακυρωτική απόφαση και αφετέρου ο ζημιωθείς να έχει υποβάλει γραπτό αίτημα για παροχή αποζημίωσης ή άλλης θεραπείας και η Διοίκηση είτε να μην αποδεχθεί αυτό είτε να παραλείψει να το εξετάσει.
Καταληκτικά, η συμμόρφωση της Δημόσιας Διοίκησης με τις δικαστικές αποφάσεις είναι απαραίτητη για τη διατήρηση του Κράτους Δικαίου και την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.
Το Άρθρο 146 του Κυπριακού Συντάγματος καθορίζει σαφώς τις υποχρεώσεις της Διοίκησης και παρέχει στους πολίτες τα απαραίτητα νομικά εργαλεία για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους. Σε ένα δημοκρατικό κράτος, η αποδοχή και εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων δεν είναι απλώς νομική υποχρέωση αλλά και θεμελιώδης αρχή της χρηστής διοίκησης.
Μαρία Π. Προκοπίου
Δικηγόρος
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ & ΣΙΑ Δ.Ε.Π.Ε
